Gömeç'in Kentsel Gelişimi
Yeni faaliyete geçen Belediyenin ilk Başkanı Ziya Çapan ve Belediye Meclis üyeleri de Zeyyat Sarlıcalı, Bedri Eğrilmez, Necati Durmuş, Kemal Karagözoğlu, M. Reşat Güleli, Idris Kurun, Murat Bildir, Izzet Özkan, Muhittin Karagöz, Ahmet Malatyalı ve Ahmet Tuzlacı’ dan oluşmaktadır.
Yeni kurulan Belediyenin karşısında yapılması gereken pek çok iş ve çözülmesi gereken pek çok sorun vardır. Öncelikle 1955 yılında şiddetli bir su taşkını olmuş, 158 ev oturulamaz düzeyde ağır hasar görmüş veya yıkılmıştır.
09.07.1956 tarihinde ülke genelinde yürürlükte bulunan Yapı Yollar Kanununun şehir planlaması açısından yetersizliği tespit edilerek “6785 sayılı imar Kanunu” çıkarılmıştır. Bu yeni kanuna göre imar mevzuatının yeniden ele alınması, nüfusu 5000’den fazla olan Belediyelerin imar planı yaptırma zorunluluğu ve nüfusu 5000’den az olan Belediyelerin de yol istikamet planlarını yaptırmaları zorunluluğu kabul edilmiş, yapı ruhsat işlerinde de yeni hükümler getirilmiştir.
Belediye Meclisi ilk olarak 04.12.1956 tarih ve 16 sayılı kararı ile yeni 6785 sayılı imar Yasasının 11,25,37,49 ve 57. maddelerine göre beldenin ihtiyaçlarına cevap verebilecek olan Gömeç Belediyesi lmar Talimatnamesini tespit eder ve bu talimatname 22.09.1958 tarihinde Imar ve Iskan Bakanlığı Planlama ve imar Umum Müdürlüğünce onaylanır. Bundan sonra yapılacak olan tüm yapılar ve tadilatlar için artık ruhsat alma zorunluluğu vardır.
Daha sonra aynı Belediye Meclisi 13.08.1957 tarih ve 4 no.lu kararı ile hudutnameyi kabul ederek Gömeç Belediyesinin sınırlarını tespit eder ve bu tespit 07.12.1957 tarihinde Burhaniye Kazası ldare Heyeti’nin 4- 104 sayılı kararı ile o dönemin Burhaniye Kaymakamı Hüseyin Öğütçen tarafından onaylanarak yürürlüğe girer. Onaylanan Hudutname aşağıdaki gibidir:
Kaza Idare Heyeti Kaymakam Hüseyin Öğütcen’in başkanlığında, Tahrirat Katibi Ismet Özkemer, Malmüdürü Himmet Çoban, Hükümet Tabibi V. Nermin Bora, Maarif Memuru Ata Ekren, Ziraat Teknisyeni Nahit Erol’dan teşekkül ederek toplandı. Armutova Nahiyesinin Belediye sınırlarının tespitine dair meskür Belediye Reisliğinin 16.08.1957 gün ve 124 sayılı yazısı ile Armutova Nahiyesinin mücavir köyler ile olan Belediye hududu sınır kağıdı ve dosya münderecatı incelendi.
Armutova nahiyesindeki Gömeç ve Yaya köyün birleşerek 16.12.1955 tarihinde 1580 sayılı kanunun 7. maddesine göre Belediye teşkil ettikleri ve Belediye Kanununa uygun olarak belde sınırlarının tespitine tevessül edildiği anlaşıldı. Armutova Belediyesinin komşu köylerle sınırları aşağıda gösterildiği şekilde tespit edilmiştir:
Karaağaç Köyü ile Olan Sınırı:Denizden delikli taşı takiben harita yeri ve nirengi noktasına, buradan Sezai Madra hududu deresine takiben bayram çeşmesini takiben Hacıoğlu ve Kuruca tarlaları Gömeç tarafında kalmak şartı ile devamen Nefi Yarar tarlası, Kocaahırlı kuyu Karaağaç tarafında kalarak devamen Hulusi Sayın dikmeliği, Gömeç’te Ismet Çavuş zeytinlikleri , Karaağaç’ta Eminzadelerin Çarıkçı Mustafa’dan geçme dikmeliği Gömeç’te kalarak, devamen mestan ayıt deresini takiben şose, bekleme karşısındaki köprü altındaki kuyu yine mestan ayıt deresini takiben Koca çayırlar Gömeç’te kalarak, Sarraf Ali Rıza zeytinliği Karaağaçta kalarak Hasan Pehlivan zeytinliğine bu zeytinliği ikiye bölerek Emin Acar Dikmeliği ve tarlası Gömeç’te kalarak Boztepe , Boztepe’yi taki ben Gömeç Kuyualanı köyüne giden yol,
Hacıoğlu Obası ile Olan Sınırı:Gömeç’ten Kuyualanı köyüne giden yoldan aşağı yolu takiben çaltı deresi yine yolu takiben Dede yeri yine Kuyualan yolunu takip ben Gömeç avarız zeytinlikleri Gömeç’te kalarak ve bu yolu takiben Kulaksız Mevkiinde biter.
Hacıhüseyinler Köyü ile Olan Sınırı:Kulaksız kuyu ve deresini takiben Tursunlu Köyü hududunda biter.
Tursunlu Köyü ile Olan Sınırı:Kulaksız Kuyu deresini takiben Kocaçınar ,Halil Sedes Palamutluğu ve Tursunlu’dan gelen taş yolun bitimine kadar.
Hacıosman Köyü ile Olan Sınırı: Mezarlık altındaki kabaçınarı takiben Halil Sedes palamutluğundan, Ulubeyler yolunun birleştiği patika yolu takiben Abdullah kuyusuna, Abdullah kuyusundan Baykuş deresini takiben Hacıosman mezarlığının altından geçen yol, bu yolu takiben mekteb yanındaki durak mahallinden Ayvalık’a giden şose, şoseyi ve Malatyalı dikmeliğini takiben Mustafa Arkalı zeytinliği, arpacık kuyusundan Ayvalık istikametine dö nerek Tahir Kayalar zeytinliği, Hacıosman ve Sait Bey zeytinliği ve takiben şoseye birleşen durak mahallinde biter.
Keremköy ile Olan Sınırı:Denizden Kargalı dereyi takiben iki çeşmeye, çeşmeyi takiben Kara Mustafa Zeytinliği, Hacı Hamza Sarraf Zeytinliği Gömeç’te kalarak ve bunu takiben şose istikametine dönerek Mustafa Himam zeytinliği Gömeç’te kalarak ve bunu takiben koca köprüde biter.
Netice:
Tanzim edilen kroki ve ilgililer tarafından tasdik edilen 19.07.1957 tarihli mazbataya göre Armutova Belediyesinin komşu köylerle sınır ihtilaflarının bulunmadığı ve tam bir mutabakata vardıkları anlaşıldığından ve Belediye Meclisinin 13.08.1957 gün ve 4 sayılı kararı kanuna uygun görüldüğünden 1580 sayılı Belediyeler kanunun 5. maddesine göre gereği yapılmak üzere Kaymakamlık Makamına tevdiine ittifakla karar verildi. 07.12.1957
19.11.1957 tarihinde ihale eder ve ihale 26.002.67 TL’ ye Saim Aloğan tarafından üstlenilir.
1956 yılında hazırlanmış olan tahdit krokisinde meskun alan olarak tanımlanan alanın içinde Yaya Mahallesi ve Hacıosman Köyü ile Kemalpaşa Mahallesi ve Mithatpaşa Mahallesi’nin bir kısmı vardır. Kemalpaşa Mahallesi’nde bulunan ve o dönemde Göçmen Evleri olarak adlandırılan günümüzde Göçmen Sokak Kurtuluş Sokak ve Emin Çakır Sokak’ın yer aldığı alanlar meskun olmayan alanın içinde yer almaktadır. 0 sırada henüz afetzede konutları tamamlanmadığından Kemalpaşa ve Yaya Mahallesi’ndeki afet evleri bu tahdit krokisinde görülmemektedir.
Bu arada 1958 yılında 7116 sayılı kanunla “yurdun, bölge, şehir, kasaba ve köylerinin planlanması, mesken politikası, yapı malzemeleri konuları ile meşgul olmak, bölge planları konusunda ilgili örgütlerle ortaklaşa etütler yapmak, iç iskan, göçmen iskanı ve afetlerden önce ve sonra gerekli tedbirleri almak” konusunda hükümler getirmek üzere Imar lskan Bakanlığı kurulur.
29.06.1959 yılında yapımı tamamlanan halihazır haritalar yeni kurulan lmar ve lskan Bakanlığı tarafından onaylanmış ve 1955 yılın da meydana gelen sel felaketi sonrasında yapılan ve 1959 yılında tamamlanan Kemalpaşa Mahallesindeki 114 adet ve Yaya Mahallesi’ndeki 44 adet afetzede konutu da bu hantalarda yer almıştır. Ancak Yaya Mahallesi’nde Atatürk Caddesi ile Ali Yücel Sokak arasında kalan kısımda bulunan afet konutları bu haritalarda yoktur.
1960’lı yıllarda varolan 998 belediyenin 707’sinin nüfusu 5000’den azdır ve bunlardan sadece 2219 1956 yılına kadar imar planlarını yaptırmışlardır. Gömeç Belediyesi de maddi ve teknik yetersizlikler nedeniyle henüz imar planını yaptıramamıştır.
Bu tarihten sonra şehrin imar planlarının oluşturulması için Iller Bankası’na yetki verilir. Iller Bankası tarafından imar planına esas olmak üzere şehrin ilk jeolojik etüdü yapılır.11.06.1962 tarihinde Iller Bankası Şehircilik Dairesi tarafından düzenlenen bu çalışmada özellikle sık karşılaşılan sel baskınlarından bahsedilmekte ve yine 1. derece deprem bölgesinde bulunması nedeniyle gerekli tedbirlerin alınması bildirilmektedir.
18-19 Aralık 1963 tarihinde meydana gelen sel felaketi sonrasında 39 ailenin evi yıkılmış veya ağır hasar görmüştür. Imar ve Iskan Bakanlığı Afet Işleri Dairesi’nce Belediyenin Yaya Mahallesi ile Hacıosman Köyü arasındaki alanı talep etmesine rağmen daha önceden kamulaştırılıp konut yapılmayan şimdiki Atatürk Caddesi ile Ali Yücel Sokak arasında kalan alana bu 39 aile için konut yapımına karar verilmiştir.
Yapılan bu ön etütlerden sonra şehrin ilk imar planı Iller Bankası tarafından Y. Mimar Reşat Akıncılar’a hazırlattırılır ve bu planlar 25.05.1964 tarihinde Imar ve iskan Bakanlığı’nca onaylanır.
Hazırlanan plan raporunda o döneme ait pek çok bilgiye rastlanılmaktadır:
O yıllarda nüfus 3370 kişidir.
• Nüfus yoğunluğu en çok olan alan Yaya Mahallesidir.
• Yaya Mahallesi’nde Tonguç ilkokulu ve Gömeç’te Merkez Ilkokulu olmak üzere 2 okul vardır.
• Şehirde 6 adet zeytinyağı fabrikası bulunmaktadır.
• Şehirdeki inşaatlarda en çok kargir inşaat yapılmaktadır.
• Şehirde 9235 m. adi kaldırım yol, 1427m. şose yol, 3569 m. de ham yol bulunmaktadır.
• Meskun kısım 44 hektardır.Şehirde mevcut 920 ev vardır.
• Şehrin gelişme yönü doğu olarak tespit edilmiştir.
• Imar planına esas projeksiyon nüfus:7600 kişidir.
Eski yerleşim dokusu:Birbirine bitişik olarak yapılmış evlerin yer aldığı, Gömeç Merkezde daha küçük evler ve bahçeler, birbirine dik ve paralel sayılabilecek dar yollardan oluşan, Yaya Mahallesi’nde daha büyük bahçeler ve evler ve daha amorf yapıdaki yollardan oluşan eski yerleşim alanı aynen korunmuştur.
Afet Evleri:1955 yılı sonrasında meydana gelen sel felaketi sonrasında yapımına başlanılan 1959 yılında tamamlanan Yaya Mahallesi ve Gömeç Merkez de yapılan her biri yaklaşık 1000 m bahçe içinde 60 m tek katlı 158 adet evin ayrık nizam yapılaştığı,en az 7-10 metre lik geniş yolların olduğu yeni kent dokusu da planlaması çok yeni olmuş, büyük alanlar kamulaştırılarak Bakanlıkça uygulanmıştır.
Ticaret Bölgesi:Şehir Yaya Mahallesi ve Merkez olarak iki yerleşim alanından meydana geldiğinden ve iki yerleşim arasında da mesafe olduğundan ticaret fonksiyonu iki ayrı merkezde toplanmıştır. Yaya Mahallesine o dönemki adıyla Ayvalık Caddesi kıyısında bulunan ve o bölgenin merkezi olarak kullanılan yol kıyısında ticaret fonksiyonunun yapılaşması uygun görülmüş, ilave olarak Hacıosman Sokak’ın bitiminde bir çarşı alanı planlanmış, merkezde ise belediyenin de olması nedeniyle ve mevcut yerleşimin optimum ulaşılabilirlik noktasında da yer alan o dönemki adıyla Tursunlu Caddesi kıyısı ve yine Ayvalık Caddesi kıyısındaki binalara ticaret fonksiyonu verilmiştir. Buna ilave olarak merkezde şu anda Pazar yeri olarak kullanılan alanda bir hal, hemen onun güneyinde de bir Pazar yeri planlanmıştır. Buna ek olarak bir de şu anda küçük sanatlar sitesi olarak kullanılan alanın kuzeyinde köylü pazarı alanı planlanmıştır.
Sanayi Bölgesi:Hazırlanan planla sanayi alanının etrafı geniş yeşil alanlarla çevrili olarak karayolunun karşı kıyısına taşınması planlanmış, mevcut doku içinde sadece şu anda da küçük sanatlar alanı olarak kullanılan kanal kıyısında yer alan noktada küçük sanatlar adıyla bir bölge düzenlenmiştir.
Resmi Kurumlar:Varolan Belediye binası, şu anda lise binası olarak kullanılan Merkez İlkokulu binası ve Yaya Mahallesi Tonguç ilkokulu plana işlenmiş; ilave olarak, merkezie Kemalpaşa Afet evleri civarında şu anda Kaymakam İojmanının bulunduğu alanda bir ilkokul ve şu anda Kaymakamlık binası olarak kullanılan alanda bir ortaokul ve laboratuarı, Yaya Mahallesi Hacıosman Sokak’ta bulunan bir cami ve ilkokul alanı planlanmıştır. Şu anda Hükümet Konağı inşaatının tam karşısında kalan alanda da Hükümet binası ve diğer resmi binaların yapılaşması düşünülmüştür. Bu resmi binaların kuzeyinde de bir cami alanı daha planlanmıştır.
Yeşil Alanlar:Şehir içinde mahalle aralarında küçük parklar düzenlenmiştir. En büyük park alanı
kanal kıyısında şu anda Şehir Parkı’nın olduğu noktada daha küçük bir alanda düzenlenmiştir. Plan genelinde yeşil alan olarak en dikkati çeken nokta da yeşil alanların kanal kıyısında ve sanayi alanı çevresinde tampon bölge olarak ve bir aks halinde planlandığıdır. Planda Yaya Mahallesi’nde geniş bir alanda spor tesisi alanı da planlanmıştır. Yine dikkat çeken bir diğer nokta da mezarlık alanının belirtilmediği ve şu anda varolan mezarlık alanlarına da planda fidanlık,bağ,bahçe olarak fonksiyon verildiğidir.
Bu şekliyle kabul edilen imar planı o dönemde merkezdeki yapılaşmayı planlı olarak yönlendirmeyi amaçlamış ve 7600 nüfusa göre planlanmıştır. Planlama alanı da meskun alan sınırının çok dışına taşmamıştır.
1964 sonrasında imar plan tadilatları yapılmaya başlanıyor. PTT binası, Tarım Kredi Kooperatifi, Otopark yeri gibi ihtiyaçlar için çeşitli tadilat planları meclis gündemine gelerek kabul ediliyor.
1970’li yıllara kadar küçük tadilatlar dışında Gömeç şehir planlarında ve kentsel yapısında büyük değişikliklerle karşılaşılmamaktadır. 05.02.1970 tarihinde Gömeç mücavir alanı olarak kabul edilen Karaağaç sahil kesimin de 1969 tarihli halihazır haritaların onayı ve 24.02.1970 tarih ve 62 sayılı Belediye Meclis kararı ile kabul edilen mevzii planla 1725 konutlu şu an Karaağaç Belediyesi sınırları dahilinde bulunan Ar-Kent faaliyete geçer ve bu Gömeç sahilinde meydana gelen en önemli hareketliliktir.
Bu tarihten sonra sahilde pek çok mevzii plan hazırlanır. Hazırlanan mevzii planlar sonrasında ikinci konut yapımı için ruhsatlar alınarak inşaat faaliyetine geçilir. Şu anda Karaağaç Belediyesi sınırlarında bulunan Semko, Karakaş Sitesi, Bardakçı Sitesi bunlardan bazılarıdır.
Gömeç içinde ve sahil kesiminde görülen inşaat hareketliliği sonrasında Belediye Meclisi 02.10.1978 tarihli kararı ile 1956 yılından beri kullanılan İmar Talimatnamesini değiştir me kararı alır ve hazırlanan talimatname 04.06.1979 tarihinde İmar İskan Bakanlığı’nca onaylanarak yürürlüğe girer.
1978 yılında Turizm ve Tanıtma Bakanlığı Turizm Planlaması Genel Müdürlüğünce hazırlanan “1/25000 ölçekli Edremıt Burhaniye Kıyı Kesimi Nazım Planı” çerçevesi içinde Gömeç de incelenir ve Gömeç’te turizm gelişmesi düşünülmeyerek, kalıcı konaklama tesislerinin Akçay, Altınoluk ve Ören’de yer alabileceği, sadece sahil kesiminde günübirlik kullanımların yer alabileceği, yörede tarımsal gelişimin korunması ve desteklenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu arada Belediye Meclisi’nin aldığı 14.02.1978 tarih ve 1978/130 no.lu Belediye Meclis kararı ile 1964 yılında hazırlanan merkeze ait imar planlarının yetersizliği belirtilerek Iller Bankası’na başvurulmuş, mevcut planlar Iller Bankası’nca revizyondan geçirilmiş ve 04.07.1984 tarihinde Bakanlıkça onanarak yürürlüğe girmiştir. Hazırlanan imar planında öncelikle daha önce 13.05.1980 tarihinde afet konutlarına verilen 2. kat müğaadesinden sonra, kent genelinde 2 kat uygulaması getirilmiş, mevcut kent dokusunun olduğu bölgeler bitişik nizam, gelişme alanları da ayrık nizam 2 kat olarak planlanmış ve TAKS/KAKS: 0.30/0.60 olarak düzenlenmiştir. Bu arada sadece Atatürk Caddesi üzerinde ticaret kullanışı için bitişik nizam 3 katlı yapı düzeni önerilmiştir. 1964 yılında hazırlanan planda 7600 nüfusa göre düzenlenen imar planından sonra yapılan bu revizyon planı 9000 nüfusa göre düzenlenmiştir ve Hacıosman Köyü plan sınırları dışında kalmıştır. Hazırlanan planda meskun alan 55.53 ha.dır. Gelişme alanı ise 50.38 ha. olarak hesaplanmıştır. Önemli bir konu da Gömeç’in genelinde devam eden ve tamamı 29.11.1985 yılında biten kadastro çalışmasının merkez kısmı tamamlandığından, yapılan planlarda kadastral durumda dikkate alınmıştır. Şehrin geneline bakıldığında kent kimliğini yansıtır 7 bölgeden bahsedilebilir:
Eski yerleşim dokusu:1964 yılında hazırlanan plana tıpatıp uyan, mevcut kent dokusunu aynen koruyan bir plan düzenlenmiştir. Mevcut bitişik kent dokusunda bir önceki planda getirilmeyen kat yüksekliği 2 olarak belirlenmiş ve yapı nizamı belirtilmiştir.1964 yılındaki planla 1984 yılı arasında en önemli fark ise bu planla meskun alan içinde yer alan Haciosman köyünün plan sınırları dışında yeralmış olmasıdır.
Afet Evleri:1959 yılında yapımı tamamlanan Yaya Mahallesi ve Kemalpaşa Mahallesi’ndeki Afet Evlerinin bulunduğu bölgelerde de varolan doku korunmuş, sadece yapı adaları arasındaki yollar genişletilmiş ve daha önce 1980 tarihinde Bakanlıkça onaylanan 2 kat yüksekliği aynen bu planda da korunmuştur.
Kentsel Konut Gelişme Alanı:1964 yılı planına ilave olarak kentin doğu ya doğru genişlediği görülmektedir. Daha önceki planda bağ ve bahçe olarak görülen alanlar bu planda konut gelişme alanı içinde yer almaktadır. Bu alanların yapılaşmasında ayrık nizam koşulu getirilmiş ve yapı yoğunluğu verilmiştir. Buna göre kentsel konut gelişme alanlarında TAKS/KAKS:0.30/0.60 olarak uygulama yapılması sağlanmıştır.
Ticaret Bölgesi:Bir önceki planda önerilen ticaret alanlarının büyük bir kısmı aynen korunmuştur. Kemalpaşa Mahallesi ve Yaya Mahallesi, Atatürk Caddesi üzerinde bulunan ticaret aksı bu planda da aynen mevcuttur. Ancak bu plandaki fark; özellikle Kemalpaşa Mahallesi, Atatürk ve Dursunlu Caddeleri üzerinde bulunan binalara 3 kat yapı müsaadesinin verilmesidir. Bunun yanı sıra bu planda da eski planda varolan Pazar yeri biraz daha büyütülerek kabul edilmiştir.
Sanayi Bölgesi:1964 tarihli planda belirtilen küçük sanayi alanı kısmen yapılaşmada olduğundan aynı alanda biraz daha genişletilerek korunmuştur. Sanayi tesislerinin ise konut alanı dışına taşınması gerekliliği savunulmuş ve karayolunun karşı noktasında yapılaşması uygun görülmüştür.
Resmi Kurumlar:Bu planda varolan Belediye aynı yerinde devam etmekte, Yaya Mahallesi ilkokulu, şu anda lise olarak kullanılan ilkokul ve kaymakamlık olarak kullanılan okul binaları bu plan da da yer almaktadır. Mithatpaşa Mahallesi’nde Sağlık Ocağı, Ziraat Teknisyenliği, Hükümet Konağı ve Tarım Kredi Kooperatifi, Kemalpaşa Mahallesi’nde Tekel ve Yaya Mahallesi’nde TEK resmi kurum alanı da planlarda belirtilmiştir.
Yeşil Alanlar:Yeni hazırlanan planda da meskun konut alanları arasında daha az ve küçük, gelişme alanında ise daha büyük yeşil alanlar park olarak düzenlenmiştir. Ancak 1964 yılındaki plan da varolan aks halindeki yeşil dokuya bu plan da rastlanılmamaktadır. Spor tesisleri de bir önceki planda yer alan noktada aynen korunmuştur. Ama önemli bir değişiklikle yeni planlarda mezarlık alanları belirtilmiştir. Yaya Mahallesi Mezarlığı ve Şehir Mezarlığı planlarda karşımıza çıkmaktadır.
Halen kullanılan 1984 tarihli imar planın da şehrin genel dokusunda değişiklik yapılmamış ancak belli dönemlerde özellikle resmi kurum ihtiyaçları dolayısıyla çeşitli tadilatlar yapılmıştır. Bu planda 1964 yılındaki sınırlar doğuya doğru biraz genişletilmiş ancak büyük bir yayılma olmamıştır.
1984 yılında merkezde oluşan önemli revizyonun ardından Gömeç sahil kesiminde Bayındırlık ve iskan Bakanlığı’nca 1/25000’lik planlar üzerinde yapılan yeni bir tadilatla Travla Mevkii’nde turistik amaçlı kullanım için planlanan alan ikinci konut kullanımına açılır ve alanı doğuya doğru genişletilir. 1985 yılın da ise yapılan tadilatla bu kez Karatepe Mev kiinde turistik tesis alanı olarak planlanan alan ikinci konut kullanımına açılır.
Bu sırada 09.05.1985 tarihinde 1956 yılın dan bu yana kullanılmakta olan 6785 sayılı lmar Kanunu, gelişme hareketlerine ayak uyduracak hizmet vermek, planlamayı bir sisteme bağlamak, planlı ve plansız alanları bir bütün olarak ele alıp, kontrol altına almak, Valilikler ve Belediyelerin plan üretimi ve uygulaması sürecindeki etkinliği arttırmak amacıyla yerini 3194 sayılı lmar Kanunu’na bırakır.
Onaylanan yeni yasa ile Mahalli ldarelerin planlama ile ilgili yetkileri arttırılmış, nüfusu 10.000’i aşmayan yerlerin imar planı yaptırma zorunluluğu ortadan kaldırılmıştır. Kamu ortaklık düzenleme payı oranı %25’ten %35’e çıkarılmış ve bu alanların tamamı Belediyelere bırakılmıştır. 6785 sayılı imar Kanunu’nda yer alan bir parsele birden fazla yapı yapılamaz kuralı yatay kat mülkiyeti sistemi ile çözülmüş, ruhsat sonrası inşaata başlama süresi 1 yıldan 2 yıla, bitirme süresi de 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır. Özellikle yatay kat mülkiyetinin kabulü site ve kooperatiflerin önünü açmış ve bu yönde yapılaşmalarda kolaylık sağlamıştır.
1987 yılında Gömeç’teki konut sıkıntısı dile getirilerek, 25.12.1987 tarih ve 1987/8 no.lu Belediye Meclis kararı ile Yaya Mahallesi’nde toplu konut yapımına karar verilir ve bu amaç için uygun görülen alana ayrık nizam 4 kat müsaadesi verilir. 1989 yılında inşaat ruhsatı için başvurulan bu alanda toplam 20 blokta 160 adet konut yapılması planlanmaktadir.
Kıyıdaki yapılaşma hareketlerinin artması nedeniyle Belediye Meclisi 12.02.1988 tarih ve 1988/02 sayılı Belediye Meclis kararı ile özel bir şehir plancısına hazırlattığı 1/25000 ölçekli nazım planı onaylar ve onaylanan bu plana göre çeşitli tarihlerde sunulan mevzi planlar onaylanır ve bunun arkasından kooperatifler ve inşaat şirketleri inşaat ruhsatı almaya başlar. Ilk olarak 1988 yılında Çiftlik Civarı Mevki’inde Deryakent Yapı Kooperatifi 182 konut için inşaat ruhsatını alır. Ardından 1989 yılında Inta lnş. Şti. Karatepe Mevkii’nde 325 konut için ruhsat alır. Onu 1989 yılında Çiftlik Civarı Mevkiinde 189 konutluk inşaat ruhsat, alan Körfez Yapı Kooperatifi izler. Aynı yıl Kız Çiftliği Mevkii’nde Kız-Ko Yapı Kooperatifi 602 konut için inşaat ruhsatı alır.
Bu arada Gömeç Belediye Meclisi 06.11.1989 tarih ve 1989/7 sayılı karar ile Keremköy sahilinin mücavir alana alınmasını teklif eder ve Keremköy sahili boyunca kıyıdan itibaren doğuya doğru 500 m.lik kısmının mücavir alana dahil edilmesi 02.02.1990 tarihli Bayındırlık ve lskan Bakanlığı Teknik Araştırma ve Uygulama Genel Müdürlüğünün onayı ile olur. Artık Gömeç Belediyesinin imar sınırları yeni hizmet götüreceği alanlar da artmıştır.
Bu sıralarda Gömeç’in idari yapısında değişiklik olur, 09.05.1990 tarih ve 3644 sayılı kanunla Gömeç beldesi, ilçe statüsüne kavuşur ve ardından Karaağaç köyüde belde vasfını kazanır ve Gömeç Belediyesi’nin Karaağaç mücavir alanında bulunan sahil kesimi Karaağaç Belediyesi sınırları dahilinde kalır.
İller Bankası hazırlanan sahil planları 24.12,1990 tarihinde onaylanır. Onaylanan bu planlardan sonra pek çok tadilat da Belediye Meclisi’nın onayına sunulur. Gelen tadilat taleplerinin çoğunluğu yüksek oranda çıkan düzenleme ortaklık paylarının azaltılması ile ilgilidir. Sunulan taleplerin hemen hepsi de Belediye Meclisi kabul edilir.
Hazırlanan bu planda 140 ha.lık konut alanı, 41 hektarlık turistik tesis alanı, 59 hektarlık yeşil alan düşünülmüştür. Planın projeksiyon nüfusu 54300 kişi olarak hesaplanmıştır.
Bu sırada Gömeç merkezinde de yapılan bir plan revizyonu ile 13.09.1991 tarih ve 1991/5 no.lu Belediye Meclis kararı ile kent merkezinde uygulanan kat yüksekliği ve yoğunluk artışı kabul edilir. Buna göre şehir merkezinde ticaret uygulamasının olduğu yol aksiarında kat yüksekliği 4’e, şehir içinde konut alanlarında da 3’e çıkar; Ayrık nizam gelişme alanlarında da kat yüksekliği 3’e çıkarılmış ve TAKS/KAKS:0.30!0.90 olarak düzenlenmiştir.
11.07.1992 tarihli Resmi Gazeterde yayınlanan Kıyı Kanunu ve Kıyı Yönetmeliği kıyı kesimi için yapılmış tüm planların revizyondan geçmesini şart hale getirmiştir. Yeni kanun ve yönetmeliğe göre tespit edilen kıyı kenar çizgisinden itibaren ilk 50 m.lik alan yeşil alan ve ikinci 50 m.Iik alan ise günübirlik tesis alanı olarak yapılaşmak durumundadır. Belediyeler mevcut kıyı planlarını 1 yıl içinde revize edecek ve verilen inşaat ruhsatlarını da şayet inşaatlar subasman aşamasına gelmemişse iptal edecektir. Ancak subasman seviyesi ve üzerinde bulunan inşaatlar ve yapılar müktesep haklardan faydalanacaktır.
Bunun üzerine Gömeç Belediyesi özel bir şehir plancısına kıyı kesimi revizyon planlarını hazırlattırır ve bu planları da 12.03.1993 tarih ve 1993/4 no.Iu Belediye Meclis kararı ile onaylar. Bu arada Derkent, lntaland ve Hür- kent Yapı Kooperatifi o tarihlerde inşaatları subasman seviyesini aşmış olduğundan müktesep haktan faydalanır ve yeni Kıyı Kanunu ve Yönetmeliği hükümlerine dışında kalır.
Hazırlanan Kıyı revizyon planlarının ardından 22.03.1994 tarihinde Bayındırlık ve Iskan Bakanlığı’nca 1/25000 ölçekli Edremit Körfezi Çevre Düzeni Nazım lmar Planı hazırlanır ve onaylanır. Hazırlanan plan Edremit Körfezi’nde bulunan Küçükkuyu, Altınoluk, Güre, Zeytinli, Kadıköy, Edremit, Burhaniye, Pelitköy, Karaağaç, Gömec, Ayvalık, Küçükköy ve Altınova Belediyeleri hudutlarını kapsar. Yapılan planlarda:
• Bölgenin önemli bir kısmını ve doğal karakterini oluşturan özel mahsul, orman alanları ile yapılanmaya açılan alanlar arasında koruma kullanma dengesinin sağlanması,
• Ülke ve bölge ölçeğinde önem arz eden tarihi, arkeolojik, doğal ve kentsel sit alanlarının korunması,
• Yörede yer alan su ürünleri açısından önem taşıyan alanların korunması,
• Kentsel ve kırsal yerleşim alanlarının düzenli gelişmelerini sağlamak amacıyla ihtiyaç duyulan gelişme alanlarının açılması hedeflenmiştir.
Gömeç açısından duruma bakıldığında hazırlanan bu üst ölçek planı ile uygulama arasında büyük farklılıklar bulunmaktadır. Özellikle Gömeç sahilinde üst ölçek planının dışına taşmalar görülmektedir. Merkez için durum böyle değildir. Merkez yerleşiminde karayolu karşısı da kentsel konut gelişme alanı olarak imara açılmış ve Gömeç merkezinin gelişme alanı büyütülmüştür.
1994 tarihli Çevre Düzeni Planının ardından 08.01.1996 tarihinde Bayındırlık ve iskan Bakanlığı’nca 1/25000’lik planlarda tadilat yapılır. Bu tadilatla Danacıoğlu Mevkii ve iskele yolu özel kentsel konut gelişme alanı olarak imara açılır. Bu sırada bir önceki planlarda varolan derin imar farklılık bir nebzede olsa azaltılmıştır.
03.10.1996 tarih ve 1996/6 no,lu Belediye Meclis kararı ile Danacıoğlu Mevkii’nin 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planları onaylanır. Hemen ardından bir sene sonra 03.10.1997 tarih ve 1997/1 sayılı Belediye Meclis kararı ile Sahil yolu ve Karayolu kenarının 1/1000 ve 1/5000’lik planları kabul edilir. Keremköy mücavir alanında çeşitli tarihlerde yapılan mevzii planların bir bütünlük oluşturması ve ileride bir plan kargaşası yaratmaması için de 12.09.1997 tarih ve 1997/05 sayılı Belediye Meclis kararı ile Keremköy mücavir alanının 1/5000 ölçekli planları kabul edilir. Onaylanan bu planlarla Belediye sınırları için de 1/25000 ölçekli planda imar sınırları dahilinde bulunan alanların tamamının alt ölçekli planları tamamlanmış hatta Keremköy mücavir alanı hariç tamamının uygulama planları hazırlanmış olur.
02.02.1998 tarihinde meydana gelen su taşkını sonrasında Yaya Mahallesi’nde 62 konut ağır hasar görmüş veya yıkılmıştır. Evleri yıkılan veya ağır hasar görenler için yapılacak olan konutlar için yer seçimi çalışmaları sırasında öncelikle şehrin denize doğru gelişimini sağlamak amacıyla Danacıoğiu Mevkii’nde bulunan Hazine arazisine konutların yapılması düşünülür ancak jeolojik açıdan çok sağlıklı bulunmadığından konutların Dursunlu Köyü yolu üzerinde bulunan meskun alan sınırına yaklaşık 200 m. uzaklıkta mülkiyeti Belediye ye ait olan alanda yapılmasına karar verilir ve hazır ilave imar planı Bayındırlık ve iskan Bakanlığı 13 01 1998 tarihinde onaylanır.
Gömeç kentsel gelişim planında bu tarihlerden sonra önemli bir değişiklikle karşılaşılmamıştır. Genel olarak kentin gelişimine bakıldığında neredeyse Belediye kurulur kurulmaz kentin imar planlarının hazırlatıldığı ve hazırlanan planların da çok dışına çıkılmadığı görülmektedir. Şayet planlamayı geleceği denetim altına almak olarak tanımlarsak, Gömeç yerleşiminin kentsel ve yapısal geleceğini, belediye teşkilatına kavuştuğu ilk yıllardan beri denetim altına aldığını söyleyebiliriz. Varolan planlara bakıldığında kentsel alanların tanımlanmasında gerekli bilgilerin derlendiği ve genel olarak gerekli analizlerin yapıldığı gözlemlenmektedir. Ancak önemli bir eksiklik hazırlanan planlarda halkın katılımının sağlanmamış olmasıdır. Planlara riayet edilmesi açısından baktığımızda, Gömeç’in en azından mekansal olarak hazırlanan planlara riayet ettiğini söyleyebiliriz. Ancak 1990’Iı yılların başında alınan kat artışı kararı bu konuda alınan hatalı kararlardan biridir. Özellikle civarda hakim olan kentlileşmenin kat artışı ile şehir görüntüsü elde etmekle oluşacağı düşüncesinden halkın tümüyle sıyrılması gerekmektedir.
Mine Coşar
Gömeç Belediyesi
Bu yazı 517 kez okundu...
